English  |   ਪੰਜਾਬੀ

ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ - ਇਕ ਅਮੀਰ ਸਭਿਆਚਾਰ

ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੌਮ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਬਲੋਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਲੋਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਬਲੋਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਰਵਾਇਤਾਂ, ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਬਲੋਚੀ ਕੜ੍ਹਾਈ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੋਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਬਲੋਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅਬਾਦੀ ਸੀ। 7,000 ਬੀ ਸੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੇਹਰਗੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕੀਤਾ। 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰਥਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਕ ਇੰਡੋ-ਸਿਥਿਅਨ ਖ਼ਾਨਦਾਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਕੁਸ਼ਾਨਾਂ ਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਬਲੋਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਦੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।

ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਆਗਮਨ
654 ਵਿਚ, ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਬਿਨ ਸਮਰਾ ਨੇ ਜ਼ਮਰਾਜ ਖੇਤਰ (ਹੁਣ ਦੱਖਣੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ) ਲਈ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫੌਜ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮਰਾਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਇਕ ਟੁਕੜੀ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਬੁਲ, ਗਜ਼ਨੀ, ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਇਕ ਟੁਕੜੀ ਕੋਇਟਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕੰਡਬਿਲ (ਮੌਜੂਦਾ ਬੋਲਾਨ) ਤਕ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅਮੀਰ-ਉਲ-ਮੋਮੀਨੀਨ ਉਮਰ ਬਿਨ ਖਤਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਚਿਆਰ ਖਲੀਫ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਸਮੁੱਚੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਕਾਇਯਕਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੋ ਉਮਰ ਬਿਨ ਖੱਤਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੂ ਤਾਲਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਬਿਨ ਸਮਰਾ ਨੇ ਜ਼ਮਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ 654 ਤੋਂ 656 ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਹੇ। ਅਮੀਰ ਅਲ-ਮੁਮਾਮਿਨ ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਗ਼ਾਵਤ ਫੈਲ ਗਈ, ਪਰੰਤੂ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ ਨੇ 660 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 660 ਵਿੱਚ, ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ ਨੇ ਹੈਰੀਥ ਇਬਨ ਮਰਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਨਾ ਭੇਜੀ ਉਸਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 663 ਵਿਚ, ਖਲੀਫ਼ਾ ਮੁਵੀਆ ਬਿਨ ਅਬੂ ਸੂਫੀਆਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਲਾਤ ਉਮੈਯਤ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਹੈਰੀਥ ਬਿਨ ਮਾਰਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਇਕ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਈ. ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਬਾਸੀ ਖਲੀਫਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਖਲੀਫਾ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ।

ਪ੍ਰੀ-ਮਾਡਰਨ ਈਰਾ
15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਮੀਰ ਚਾਕਰ ਖਾਨ ਰਿੰਡ ਅਫਗਾਨੀ, ਈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਰਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੈਮੂਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਕਰੀਬੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ। ਨਾਡੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੱਲ੍ਹੌਰਾ, ਸਿੰਬੀ-ਕਾਚੀ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਕਲਾਤ ਦੇ ਖਾਨੇਟ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਫਗਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਲੋਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੜੇ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕਾ ਆਖਰਕਾਰ ਸਥਾਨਕ ਬਲੋਚਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪ੍ਰੀ-ਮਾਡਰਨ ਈਰਾ
15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਮੀਰ ਚਾਕਰ ਖਾਨ ਰਿੰਡ ਅਫਗਾਨੀ, ਈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਰਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੈਮੂਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਕਰੀਬੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ। ਨਾਡੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੱਲ੍ਹੌਰਾ, ਸਿੰਬੀ-ਕਾਚੀ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਕਲਾਤ ਦੇ ਖਾਨੇਟ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਫਗਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਲੋਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੜੇ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕਾ ਆਖਰਕਾਰ ਸਥਾਨਕ ਬਲੋਚਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੁੱਗ
1823 ਵਿਚ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ਮਕਰਾਨ, ਖਰਾਨ, ਲਾਸ ਬੇਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤ। 1876 ਵਿਚ, ਰਾਬਰਟ ਸੰਡੇਮਾਨ ਨੇ ਕਲਾਤ ਸੰਧੀ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਰਾਨ, ਮਕਰਾਨ ਅਤੇ ਲਾਸ ਬੇਲਾ ਸਮੇਤ ਖਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧੀਨ ਲਿਆਇਆ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਹੇ। ਮਈ 1879 ਵਿਚ ਗੰਡਾਮਕ ਸੰਧੀ ਦੁਆਰਾ ਦੂਸਰਾ ਅਫ਼ਗਾਨ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਨੇ ਕੋਇਟਾ, ਪਿਸ਼ੀਨ, ਹਰਨਈ, ਸਿਬੀ ਅਤੇ ਥਲ ਚੋਟੀਆਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਾਤ ਦੇ ਖਾਨ ਤੋਂ , 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1883 ਨੂੰ, ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਬੋਲਾਨ ਪਾਸ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲੈ ਲਿਆ। 1887 ਵਿਚ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਵਾਧੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੇਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1893 ਵਿਚ, ਸਰ ਮੋਰਟੀਮਰ ਡੁਰੰਡ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਨਾਲ ਇਕ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ, ਚਿਤ੍ਰਾਲ ਤੋਂ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਡੁਰਾਂਡ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਮੀਰਾਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਦੋ ਤਬਾਹੀ ਭਿਆਨਕ ਭੂਚਾਲ ਆਏ: 1935 ਦੇ ਕੋਇਟਾ ਦਾ ਭੁਚਾਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਇਟਾ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ 1945 ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਮਕਰਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ।

ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੱਟ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੱਟਵਰਤੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ, ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਜਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਵਿਚ ਰਿਆਸਤਾਂ ਰਾਜਤ ਕਲਾਤ, ਖਰਾਨ, ਮਕਰਾਨ ਅਤੇ ਲਸਬੇਲਾ ਸਨ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਇਲਾਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਜੰਟ ਕਲਾਤ, ਖਰਾਨ, ਮਕਰਾਨ ਅਤੇ ਲਸਬੇਲਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਲਾਤ, ਲਸਬੇਲਾ, ਖਰਨ ਅਤੇ ਮਕਰਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਾਤ, ਮਕਰਾਨ, ਖਰਨ ਅਤੇ ਲਸਬੇਲਾ ਨੂੰ ਇਕ ਯੂਨਿਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1955 ਵਿਚ ਵਨ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਕੋਇਟਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਕਲਾਤ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਖੇਤਰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਇਕ ਯੂਨਿਟ 1969 ਵਿਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਲਾਤ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਕੋਇਟਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਗਵਾਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਮੌਸਮ
ਉਪਰਲੇ ਉੱਚੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਠੰਡਾ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ, ਉੱਤਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਜ਼ੀਰਾਤ, ਕੋਇਟਾ, ਕਲਾਤ, ਮੁਸਲਿਮ ਬਾਗ ਅਤੇ ਖਨੋਜ਼ਈ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਕਰਾਨ ਤੱਟ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਪਮਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਜੰਮਣ ਵਾਲੀ ਸਤਿਥੀ ਤੋਂ ਥਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗਰਮੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਚਾਗਾਈ ਅਤੇ ਖਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਦਾਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਪਮਾਨ 50 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ (122 ° F) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ, 53 ° C (127 ° F), ਸਿਬੀ ਵਿਚ 26 ਮਈ, 2010 ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, [31] ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ, 52 ° C (126 ° F)। ਹੋਰ ਗਰਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਬਤ ਅਤੇ ਡਲਬੰਦੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਮੌਸਮ ਗਰਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਰਮ
ਬਲੋਚ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਸੁੰਨੀ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿੱਕਰ ਧਰਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿੱਕਰ (ਬਲੂਚ ਵਿੱਚ "ਜ਼ੀਗ-ਰੀਸ" ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਸੰਖਿਆ 750,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਮਹਾਦੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ, ਇਕ ਇਸਲਾਮੀ ਮਸੀਹਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੂਰ-ਏ-ਪਾਕ (ਸ਼ੁੱਧ ਚਾਨਣ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੋਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੌਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ 1990 ਦੀਆਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕਬੀਲੇ
ਬਲੋਚ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਬੋਲਚੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅਵੇਸਤਾ, ਪੁਰਾਣੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਫਲਾਵੀ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਅੱਗੇ ਰਿੰਦ, ਲਸ਼ਕਰ, ਮੈਰੀ, ਜਾਮੋਟ, ਅਹਿਮਦਜ਼ਈ, ਬੁਗਤੀ, ਡੋਮਕੀ, ਮਗਸੀ, ਖੋਸਾ, ਰੱਖਸ਼ਾਣੀ, ਦਸ਼ਤੀ ਉਮਰਾਨੀ, ਨੋਸ਼ੇਰਵਾਨੀ, ਗਿੱਕੀ, ਬੁਲੇਦੀ, ਸੰਜਰਾਣੀ, ਖਿਦਾਈ ਵਿੱਚ ਵੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਬਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪ-ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਮਲਿਕ ਜਾਂ ਟੇਕਯੋਰ ਮੀਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਿਗਿਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵੰਡ
ਸਾਲ 2008 ਤੱਕ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਤੋਂ ਨੌਂ ਮਿਲੀਅਨ ਬਲੋਚ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਨੁਮਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਪ-ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੁਮੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਰਾਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਿੱਕੇ ਕਬੀਲੇ (ਸ਼ਾਖ਼ ਕਬੀਲੇ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੁੱਕਦਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪੰਜ ਬਲੋਚ ਕਬੀਲੇ ਨਿਕਲੇ
ਪੰਜ ਬਲੋਚ ਕਬੀਲੇ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਬਲੋਚ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਲੋਕ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੋਚ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਤੋਂ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਇਨਰ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਸੁਲੇਮਣੀ ਅਤੇ ਮਕਰਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹਵੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੇਂਦਰੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਅਠਾਰਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਲੋਚ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਬੁਗਟੀ ਅਤੇ ਮਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਜੋ ਸੁਲੇਮਾਨੀਆਂ ਦੇ ਪੱਤਣ ਵਿਚ ਵੱਸੇ ਹਨ। ਸਿੰਧ ਦਾ ਤਾਲਪੁਰ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਲੋਚ ਮੂਲ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਵੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਰਾਇਸਾਨੀ, ਸ਼ਾਹਵਾਨੀ, ਸੁਮੂਲਾਨੀ, ਸਰਪਰਾਹ, ਬੰਗੁਲਜਈ, ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹੀ, ਲਹਿਰੀ, ਬੇਜ਼ੈਂਜੋ, ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨੀ, ਜ਼ਹਰੀ, ਸਰਪਾਰਹ, ਮੈਂਗਲ, ਕੁਰਦ, ਸਾਸੋਲੀ, ਸੱਤਕਜ਼ਈ, ਲੰਗੋ, ਰੋਡੇਨੀ, ਕਲਮਾਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੱਟਕ, ਯਾਗਾਜ਼ੀਹੀ ਅਤੇ ਕੰਬਰਾਨੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੋ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਹਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਵੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ। ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਕੜ, ਗਿਲਜ਼ਈ ਤਾਰੀਨ, ਮੰਡੋਖੇਲ, ਸ਼ੇਰਾਨੀ, ਲੂਨੀ, ਕਾਸੀ ਅਤੇ ਅਚਕਜ਼ਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।



ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਕ ਅਸਧਾਰਨ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਬਲੋਚੀ, ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਵੀ ਦੇ ਜੋੜ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਉਰਦੂ, ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਕਛੀ ਅਤੇ ਸਿਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਸਰਾਇਕੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਕੋਇਟਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਬਿੰਦੂ ਉਰਦੂ, ਬਲੋਚੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਬ੍ਰਾਹਵੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਦੱਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਤ ਵਿੱਚ ਸਰਾਵਾਂ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਦੇਵਰ ਕਬੀਲਾ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।






ਸਭਿਆਚਾਰ

ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਨੈਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹਵੀ, ਬਲੋਚੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋਂ ਕਬੀਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਬਰਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨ ਲਈ ਭੇਡਾਂ ਜਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਬਹ ਕਰਕੇ ਮਿਹਮਾਨ ਨਵਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਵਧੇਰੇ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੁੱਲਾ ਦਿਲ ਆਦੀਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਕਸਬੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪਿਆਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨੈਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਬੇਵਫ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਦੇ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।



ਵਿਆਹ

ਵਿਆਹ ਮੁੱਲਾ (ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ) ਅਤੇ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਸਾਰੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ) ਜਾਂ ਗੋਤ। ਲਵ ਮੈਰਿਜ ਦੇ ਇੱਕ ਅਣਗੌਲਿਆ ਭਾਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਤਲਾਕ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚ, “ਵਾਲਵਰ”, ਜੋ ਲਾੜੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਣਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਕਮਾਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਹੁਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।





ਪਹਿਰਾਵੇ

ਬਲੋਚੀ, ਪਸ਼ਤੂਨ ਅਤੇ ਬਰਾਹਵੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਬੜੇ ਮਾਮੂਲੀ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਸਤਾਰ, ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹੈਡਵੇਅਰ ਹੈ। ਖੁਲੀ ਡੁਲ੍ਹੀ ਸ਼ਲਵਾਰ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਲੰਬੀ ਕਮੀਜ਼ ਸਾਰੇ ਪਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਜੇਬ ਵਾਲੀ ਖਾਸ ਕਮੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਮੀਜ਼ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਏਮਬੈਡਡ ਛੋਟੇ ਗੋਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।





ਤਿਉਹਾਰ

ਬਲੋਚ ਈਦ-ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਰਮਜ਼ਾਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਈਦ-ਅਲਧਹਾ, ਬਲੀਦਾਨ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਲੋਕ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਛੁੱਟੀ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਆਮ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਈਡ-ਅਲਦਹਾ ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਸ਼ਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਹਰਾਮ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਦਿਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਭੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਬਲੂਚੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਵੱਲ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।



ਸੰਬੰਧ
ਜਦੋਂ ਬਾਲੂਚੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਮ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਗੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨਲ ਮਿਲਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹਦਾ ਹਾਚਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹਦੇ ਖ਼ਬਰ ਗੀਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਹਾਲ ਚਾਲ ਨਾ ਪੁਛਣਾ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਬਲੋਚੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ, ਜੋ ਬਾਲੂਚਮਯਾਰ, ਜਾਂ "ਬਲੂਚੀ ਤਰੀਕਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੁਆਰਾ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੱਲੂਚ ਤੋਂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰ ਬਣਨ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬਲੋਚੀ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ
ਬਲੋਚੀ ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਤੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਮੋਟੇ ਬੱਕਰੇ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਟੋਇਆ ਤੰਬੂ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਥਾਈ ਬਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਸੁੰਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਤੰਗ, ਹਵਾਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਖੁੱਲਾ ਵਿਹੜਾ ਹੈ, ਇਕ ਨੀਵੀਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕੰਧ ਜਾਂ ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਵਾੜ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।



ਬੇਲੋਚ ਖ਼ਾਨ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਲੋਚੀ ਕਬੀਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨੇਤਾ ਮੀਰ ਹਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੁਝ ਏਕਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਖ਼ਾਨ ਆਫ਼ ਬਲੋਚ ” ਕਹਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਮੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਕੰਬਰਾਨੀ ਬਲੋਚ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖਾਨੇਤ ਆਫ਼ ਕਲਾਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਹੜਾ 1955 ਤਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਣ ਤਕ ਬਚਿਆ ਰਹਿਆ।




ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ



ਬਲੋਚੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਿਨ



ਗਵਾਦਰ, ਪੰਜਗੜ, ਖਰਨ, ਚਾਗਾਈ, ਦਲਬੰਦੀਨ, ਨੁਸ਼ਕੀ, ਕਲਾਤ, ਖੁਜ਼ਦਾਰ, ਮਸਤੰਗ, ਬੋਲਾਨ, ਸਿਬੀ, ਨਸੀਰਾਬਾਦ, ਜਾਫਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੋਚੀ ਕਲਚਰ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਕੋਇਟਾ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ, ਅਫਸਰ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਮੇਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ੋਅ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਲੂਸਾਂ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਬਲੋਚੀ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਪੱਗ ਅਤੇ ਕੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਚਾਰ ਦਿਨਾ ਸਿਬੀ ਮੇਲਾ



ਸਿਬੀ ਮੇਲਾ (ਤਿਉਹਾਰ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਿਬੀ ਵਿੱਚ ਧੂਮਧਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਸਿੱਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਥੇ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਝਲਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਦਭਾਵਨਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਬੀ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਰੰਭ ਜਨਵਰੀ 1885ਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।



ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਠੰ winੇ

ਹੇਠਲੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸਰਦੀ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਕਰਾਨ ਤੱਟ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੇ ਮੋਤਦਿਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹਨ। ਚਾਗੀ ਅਤੇ ਖਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਸਾਦੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ 120 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਸੀਅਸ (50 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ) ਤੱਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਘਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਜੰਮਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਮੌਸਮ ਗਰਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੱਕੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤੇਜ਼ ਹਨੇਰੀ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਲਾਭ ਵੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।





ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ

ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2 ਤੋਂ 20 ਇੰਚ (50 ਤੋਂ 500 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 8 ਤੋਂ 20 ਇੰਚ (200 ਤੋਂ 500 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਤੱਕ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਕੁੰਡੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਖਾਰਨ ਅਤੇ ਦਾਲਬੰਦੀਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੀਂਹ 1 ਤੋਂ 2 ਇੰਚ (25 ਤੋਂ 50 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।





ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਨਦੀ ਨਾਲੇ

ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਰੇਨੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਡਰੇਨੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਤਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੀ, ਕਾਹ ਅਤੇ ਗਜ ਨਦੀਆਂ ਸਿੰਧ ਡਰੇਨੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਹਾਅ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਸੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ੋਬ ਦਰਿਆ ਦਾ ਬੇਸਿਨ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗੋਮਲ ਨਦੀ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਲ੍ਹੇ ਚਾਗੀ, ਖਰਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਗੂਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਕੁਝ ਖੇਤਰ ਪਲੇਆ ਝੀਲਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਹਮੂਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੂਨ-ਏ-ਮਸਕੇਲ ਆਦਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਦੀਆਂ ਜ਼ੋਬ, ਨਾਰੀ, ਬੋਲਾਨ, ਪਿਸ਼ੀਨ, ਲੋਰਾ, ਮੂਲਾ, ਹੱਬ, ਪਰਾਲੀ, ਹਿੰਗੋਲ, ਰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦਸ਼ਟ।
ਫਿਰਨ ਤੁਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ


ਕਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ

ਆਪਣੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹਰੇ ਭੱਠਿਆਂ, ਚਿਨਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਨਿਵਾਸ ਸਾਰੀ ਘਾਟੀ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਮੁਹੱਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ 1882 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਏਜੰਟ ਦੁਆਰਾ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।



ਹਜਾਰਗੰਜੀ ਚਿਲਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ

ਹਜ਼ਰਗੰਜੀ ਚਿਲਤਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿਚ, ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿਚ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਮਾਰਖੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਰਕ 32,500 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਚਾਈ 2021 ਤੋਂ 3264 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਗੰਜੀ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਖਜਾਨਿਆਂ” ਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਝੜੀਆਂ ਵਿਚ, ਦੰਤਕਥਾ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਗਲਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਦੀਆਂ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ। ਬੈਕਟਰੀਨ, ਸਿਥੀਅਨ, ਮੰਗੋਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਲੋਚ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਰਵਾਸ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਲੰਘੇ।


ਹੰਨਾ ਝੀਲ

ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਛੋਟੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਰਕ ਵਾਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਇਟਾ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੰਨਾ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਆਰਾਮ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਂ ਤੇ ਮੰਡਿਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਝੀਲ ਵਿਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੱਛੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਪਾਣੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚੀਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਝੀਲ ਦਾ ਹਰਾ-ਨੀਲਾ ਪਾਣੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਭੂਰੇ ਲਈ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਪਰੀਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਟੇਰੇਸ 'ਤੇ ਸੈਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੈਗਨ ਸੇਵਾ ਸਰਕੂਲਰ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਸਿਟੀ ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਪੀਟੀਡੀਸੀ) ਟੂਰਿਸਟ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ, ਮੁਸਲਿਮ ਹੋਟਲ, ਜਿਨਾਹ ਰੋਡ ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।



ਕੋਇਟਾ / ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਟੀ

ਕੋਇਟਾ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1692 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਈ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਕਰੈਗੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਕੋਇਟਾ ਨਾਮ ਸ਼ਬਦ "ਕੁਵੱਟਾ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਇਹ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਚਿਲਤਨ, ਟਾਕੈਟੂ, ਮੁਰਦਾਰ ਅਤੇ ਜਰਘੂਨ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਪਹਾੜ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗੋਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਰੁਸੱਟ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਫੜ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ ਨਾਲ ਢਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਕੋਇਟਾ ਦਾ ਜਿਨਾਹ ਰੋਡ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਟੂਰਿਸਟ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ।



ਜ਼ੀਆਰਤ

ਕੋਇਟਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਜ਼ੀਰਾਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ 2449 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਕੋਇਟਾ ਤੋਂ 133 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 3 ਘੰਟੇ) ਸਥਿਤ, ਜ਼ੀਰਾਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜੁਨੀਪਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਮਨਾਉਨ ਵਾਲਾ ਰਿਜੋਰਟ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨੀਪਰ ਦੇ ਕੁਝ ਦਰੱਖਤ 5000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਜ਼ੀਰਾਤ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਅਸਥਾਨ'। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਸੰਤ, ਖਰਵਾਰੀ ਬਾਬਾ, ਨੇ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਸੰਤ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜ਼ੀਰਾਤ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ' ਤੇ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੋਟਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 18 ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਪੀਟੀਡੀਸੀ ਦਫਤਰਾਂ ਤੋਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਬੁੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਫੇਰੀ ਲਈ ਹੋਰ ਸਥਾਨ:
ਜ਼ਿੰਦਰਾ ਮਕਬਰਾ ਬਾਬਾ ਖਾਰਾਵਾਰੀ ਫਰਨ ਤੰਗੀ
ਸੰਦੀਮਾਨ ਤੰਗੀ
ਚੁਤੇਰ ਵੈਲੀ
ਲੇਕ ਪਾਸ
ਬੋਲਾਨ ਪਾਸ
ਖੋਜਕ ਪਾਸ
ਨਾਰਨਾਈ ਪਾਸ
ਸਿਬੀ ਪਾਸ
ਮਿਹਰ ਗੜ੍ਹ

ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਖਣਿਜ ਸਰੋਤ
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਧਾਤੂ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਤ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਖਣਿਜਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ:
ਕੋਲਾ
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕੋਲਾ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ energyਰਜਾ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਲਈ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਲਾ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੋਮਾਈਟ
ਇਸ ਖਣਿਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਮੁਸਲਿਮਬਾਗ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਲਾ ਸੈਫੁੱਲਾ ਵਿਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲਸਬੇਲਾ, ਖੁਜ਼ਦਾਰ, ਖਾਰਾਨ ਅਤੇ ਚਾਗੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਮਾਈਟ ਭੰਡਾਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਇਸ ਖਣਿਜ ਨੂੰ ਮਾਈਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਬੈਰੀਟਸ
ਬੈਰੀਟਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਖ਼ੀਰਾ ਖੁੱਜਦਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਰਿਜ਼ਰਵ 2.00 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਖਣਿਜ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1976 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਬੈਰੀਟਸ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਓਜੀਡੀਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੇਲ ਡ੍ਰਿਲੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਲਫਰ
ਸਲਫਰ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਾਇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚਾਗੀ ਵਿਚ ਕੋਹ-ਏ-ਸੁਲਤਾਨ ਵਿਖੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਖ਼ਾਇਰ ਪੂੰਗਰਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਗੰਧਕ ਚੀਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਟੱਫਿਆਂ ਵਿਚ ਗਰਭਪਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਲਫਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਰਤੋਂ ਸਲਫੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੈ।

ਸੰਗ-ਏ-ਮਰਮਰ
ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣਯੋਗ ਜ਼ਖ਼ਾਇਰ ਜ਼ਿਲਾ ਚਾਗੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਲਬੰਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਜ਼ਖ਼ਾਇਰ ਪਾਕਿ-ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਰਦਕਨ, ਸੀਆ-ਚਾਂਗ, ਝੁਲੀ, ਪੱਤੋਕ, ਮਸਕੀਹਾ, ਜ਼ੇਹ, ਚਿਲਗਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੁਟਕ। ਚਾਗੀ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੰਗ-ਏ-ਮਰਮਰ, ਗੋਸ਼ਮ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦਾ ਓਨੀਕਸ ਬੋਲਾਨ, ਲਸਬੇਲਾ ਅਤੇ ਖੁਜ਼ਦਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੱਚਾ ਲੋਹਾ
ਚਾਗੀ, ਕੱਚੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਖਣਿਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਲਗਭਗ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਲੋਹੇ ਕੱਚੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਾਇਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਚਿਲਤਨ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ‘ਤੇ 1 ਤੋਂ 7 ਮੀਟਰ (2ਸਤਨ 2 ਮੀਟਰ) ਮੋਟਾ ਹੇਮੇਟੈਟਿਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਸਤੁੰਗ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਦਿਲਬੰਦ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜੋਹਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕ੍ਰੈਟੀਸੀਅਸ ਉਮਰ (150-65 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ) ਦੇ ਸੈਬਰ ਗਠਨ। ਭੰਡਾਰ ਦਾ 200 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਆਰਟਜ਼ਾਈਟ
ਇਹ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਵਾਂ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਖਣਿਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਾਇਰ ਲਸਬੇਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਚੂਨੇ ਦਿਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੌ ਮੀਟਰ ਸੰਘਣੀਆਂ ਪਰਤਾਂ, ਡੋਮੋਮੈਟਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ, ਕੋਇਟਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤ ਵਿਚ ਜੁਰਾਸਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਚਿਲਤਨ ਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕ੍ਰੀਟਸੀਅਸ ਉਮਰ ਦਾ ਚੂਨੇ ਦਾ ਪੱਥਰ, 300 ਤੋਂ 50 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਮੋਟਾ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਨਾਈ, ਸੋਰ ਰੇਂਜ, ਅਤੇ ਸਪਿੰਤਾਂਗੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂਨੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ।

ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਾਣੇ:

ਦਮਪੁਖਤ


ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਲੋਚੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਦਮਪੁਖਤ। ਇਹ ਘੱਟ ਅੱਗ ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਸਾਲੇ ਆਦਿ ਆਪਣਾ ਸੁਆਦ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਹਾਂਡੀ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ , ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਮਪੁਖਤ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਕਣਕ ਨਾਲ ਪਾਕਇਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਡਮਪੁਖਤ ਨੂੰ ਨਾ ਖੁੰਝੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਤਾਉਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਡੈਮਪੂਖਤ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।

ਕਾਕ


ਕਾਕ ਨੂੰ ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੁਰਨੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਦੇ ਗੋਲ ਪੇਵੇ ਜੋ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਗੋਸ਼ਤ ਜਿਵੇਂ ਦਮਪੁਖਤ ਜਾਂ ਸੱਜੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਸ਼ਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਖਾਣੇ ਦੇ ਆਰਡਰ ਲਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਡਮਪੁਖਤ ਵੀ ਅਜ਼ਮਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਬਗੋਸ਼ਤ


ਬਲੋਚੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਅਬਗੋਸ਼ਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ‘ਲੇਲੇ ਦਾ ਸਟੂ’ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਡਿਸ਼ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਲੇਲੇ ਦੇ ਸਟੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੱਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਡਨੀ, ਬੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਜਿਗਰ। ਬਲੋਚੀ ਅਬਗੋਸ਼ਤ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਖੱਦੀ ਕਬਾਬ


‘ਖੱਦੀ ਕਬਾਬ’ ਦਾ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ‘ਕਬਾਬ’ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਟੋਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਖੱਦੀ ਕਬਾਬ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦੀਵਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਟੋਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲੇਲੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਮਸਾਲੇ ਪਾਕੇ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੋਚੀ ਲੋਕ ਮੀਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲੇਲੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੱਜੀ


ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ, ਇਹ ਚਿਕਨ ਸੱਜੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਸੱਜੀ ਹੈ। ਲੇਲੇ ਨੂੰ ਹਰੇ ਪਪੀਤੇ ਦੇ ਪੇਸਟ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਕੋਇਲੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਂਪ ਸੱਜੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਚਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੱਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਭੋਜਨ ਇਸਦੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਹ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਮੂੰਹ-ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਲੋਚੀ ਖਾਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਖਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਖਾਓ।