English  |   ਪੰਜਾਬੀ

ਸਿੰਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ ਅਰਥਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਗਭਗ 3000 ਬੀ.ਸੀ., ਦਰਾਵੜ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਪਰ ਇੰਡੋ-ਅਰੀਅਨਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਇਸ ਦੇ ਅਚਾਨਕ collapse ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ, ਸਿੰਧ ਨੂੰ 1843 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1947 ਵਿਚ ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਕ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਪਲਬਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਜਾਂ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਜੋ ਇਥੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ (ਜੋ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਨੇ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਮਾਹੌਲ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਧੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਲੋਕ-ਕਥਾ, ਪਰੰਪਰਾ, ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਕਿਉਂ ਗੁਵਾਂਢੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇੰਨੀ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਸਿੰਧੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਿੰਧੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਧੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਦੇ ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।

ਭਾਸ਼ਾ

ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ 2400 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਰੀਅਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ (ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ) ਬਣ ਗਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਸਿੰਧੀ ਦੇ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸੰਪਰਕ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਅਰਬੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਪਣਾਏ। ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 41 ਮਿਲੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 12 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ। ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 70% ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਸਿੰਧੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਾਲੀ ਅਮੀਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ; ਇਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧੀ ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਜਾਂ ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।



ਤਿਉਹਾਰ

ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਈਦ-ਉਲ-ਅੱਧਾ ਅਤੇ ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ ਦੇ ਦੋ ਤਿਉਹਾਰ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰੇਲੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਈਦ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਦਾ ਫੋਕ ਡਾਂਸ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿੰਧੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ।



ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ

ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਧਾਰਿਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਉਪਜਾ ਇੰਡਸ ਮੈਦਾਨ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਦਰੂਨ ਸਿੰਧ ਵਿਚ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਮੱਛੀ ਫੜ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਥਰ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਣ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।



ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ

ਸਿੰਧੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ, ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪਿਆਰ, ਰੋਮਾਂਸ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਠੱਟਾ ਵਿਚ ਨਕਸ਼ ਬੰਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁੱਲ ਲਤੀਫ਼ ਭੱਟਾਈ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਸੂਫੀ (ਰਹੱਸਵਾਦੀ) ਕਵੀ ਸਨ ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਭੀਟਾਈ ਇਕ ਉੱਤਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ, ਤੰਬੂੜਾ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ, ਪੇਂਡੂ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਸਦੀ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ।

ਸਿੰਧੀ ਸ਼ਾਇਰੀ


ਸਿੰਧੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਸਿੰਧੀ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁੱਲ ਲਤੀਫ਼ ਭਿੱਟਈ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਲ ਸਰਮਸਤ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਕਵੀ ਹਨ- ਸ਼ੇਖ ਅਯਾਜ਼, ਉਸਤਾਦ ਭੁਖ਼ਾਰੀ, ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਮਧਹੋਸ਼, ਆਦਲ ਸੋਮਰੋ, ਅਯਾਜ਼ ਗੁੱਲ, ਅਬਦੁੱਲ ਗੱਫ਼ਾਰ ਤਬਸੁਮ, ਰੁਖਸਣਾ ਪ੍ਰੀਤ, ਅਤੇ ਵਸੀਮ ਸੋਮਰੋ। ਕਈ ਸਿੰਧੀ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਿੰਧੀ ਸੰਗੀਤ


ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ "ਬੇਟਸ" ਜਾਂ "ਵੇਈ" ਸਟਾਈਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਨਹੂਨ (ਘੱਟ ਆਵਾਜ਼) ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਹਮ (ਉੱਚ ਆਵਾਜ਼) ਵਿਚ ਬੇਟਸ ਸਟਾਈਲ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਹੈ। ਵੇਈ ਇੰਸਟੂਮੈਂਟਲ ਸੰਗੀਤ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਟਰਿੰਗ ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੱਛ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਿਉਹਾਰ

ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਈਦ-ਉਲ-ਅੱਧਾ ਅਤੇ ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ ਦੇ ਦੋ ਤਿਉਹਾਰ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰੇਲੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਈਦ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਦਾ ਫੋਕ ਡਾਂਸ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿੰਧੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ।

ਵਿਰਾਸਤ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੰਧੀ ਸਭਿਅਤਾ ਉਹ ਸਭਿਅਤਾ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿਆਤੀ ਬਿਤਾਨ ਦੀ ਖੁਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਕਿ ਲਗਭਗ 1200 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਜੈਨ ਦਕਸ਼ਿਨੀਆ ਚਿਹਨਾ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਿੰਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ: “ਇਕ ਹੌਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਸੈਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਉਹ ਹਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ (ਗਾਣੇ / ਡਾਂਸ) ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹਨ।” ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ 6 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸਿੰਧੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਸਿੰਧੀ ਕੈਪ ਅਤੇ ਅਜਰਕ ਪਾ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਿੰਧੀ ਰਸੋਈ


ਸਿੰਧੀ ਪਕਵਾਨ, ਸਿੰਧੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸੀ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੰਧੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਕਣਕ ਅਧਾਰਤ ਰੋਟੀ (ਫੁਲਕਾ) ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਪਕਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਗ੍ਰੈਵੀ ਅਤੇ ਇਕ ਸੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਪੋਰਟਸ ਮਲਾਖੜਾ


ਮਲਾਖੜਾ ਜਾਂ ਮਲਾਖੜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੰਧੀ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 5000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਮੈਚ ਦੋਵਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਕਮਰ ਦੁਆਲੇ ਮਰੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕੱਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਕਮਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਲਾਖੜਾ ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਮਲਾਖਰੋ ਮੈਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵੰਜ ਵਾਟੀ

ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਬੱਡੀ, ਮਲਾਖੜਾ ਅਤੇ ਵੰਜ ਵੱਟੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਹੁਣ ਐਸ.ਓ.ਏ. ਦੁਆਰਾ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਵੰਜ ਵੱਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਆਗੂ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ੋਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕੋਡੀ ਕੋਡੀ

ਕੋਡੀ ਕੋਡੀ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਹ ਗੇਮ 2 ਟੀਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਸਮੂਹ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੂਜੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਦੌੜਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਜੋ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਹਨ:
ਘੋੜਾ ਨਾਚ
ਘੋੜਾ ਰੇਸਿੰਗ
ਕੈਟਲ ਰੇਸ,
ਉਪਰੋਕਤ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਸਿੰਧ ਵਿਚ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜੂਆ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਤਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਸੇ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਆਮ ਯੰਤਰ ਵਰਤੇ ਸਿੰਧੀ
ਖੇਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਏਕਤਾਰਾ ਜੋ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਯੇਕਾਰਤੋ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਾਨਪੁਰਾ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਡੈਨਬੋਰੋ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਲਗ਼ਜ਼ੋ ਬਾਂਸਰੀ
ਬੰਸਰੀ
ਪਾਂਗੀ ਨੂੰ ਸਿੰਧੀ ਵਿਚ ਬੀਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਨਾਰਰ
ਨਾਗ੍ਰਾ
ਢੋਲ

ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਾਈਟ

ਮੋਹਨ-ਜੋ-ਦਾਰੋ


ਮੋਹੇਨ-ਜੋ-ਦਾਰੋ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨੇ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿੰਧੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 7000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਰੀਅਨ ਪੂਰਵ ਕਾਲ ਹੈ, ਲਗਭਗ 3,000 ਸਾਲ ਬੀ.ਸੀ., ਜਦੋਂ ਸਿੰਧ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਭਿਅਤਾ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ।

ਰਾਨੀਕੋਟ ਕਿਲ੍ਹਾ
ਰਾਣੀਕੋਟ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸਿੰਧ, ਜਮਸ਼ੋਰੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦਿਵਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਅਹਾਤਾ ਤਕਰੀਬਨ 26 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ 1993 ਤੋਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।


ਸਿੰਧੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦਿਨ (ਏਕਤਾ ਦਿਨ)


ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਸਿੰਧ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦਿਵਸ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, (1 ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਸਾਰੰਗ ਅੰਸਾਰੀ ਨਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ਯੂਐਸਏ ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਅਜਰਾਕ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਟੋਪੀ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੀ ਕਲਚਰ ਡੇ ਦੇ ਮੌਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਰੈਲੀਆਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਧ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿਚ ਅਜਾਰਕ ਅਤੇ ਟੋਪੀ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਅਜਾਰਕ ਵਿਚ ਸਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੰਧੀ ਗਾਇਕ ਸਿੰਧੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੰਧ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਧੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ‘ਜੀਏ ਸਿੰਧ ਜੀਏ ਸਿੰਧ ਵਾਰ’ ਤੇ ਨੱਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।